Küllerinden Doğan Bir Kentin İki Büyük İmtihanı: Yerinde Dönüşüm ve Fahiş Kiralar
6 Şubat’ın o karanlık gecesinden bu yana Adıyaman’ımız, yaralarını sarmak ve sokaklarında yeniden neşeyle yürüyebilmek için amansız bir mücadele veriyor. Bir yanda İndere eteklerinde yükselen toplu konutlar, diğer yanda kadim mahallelerimizin ruhunu koruma gayreti… Ancak bugün geldiğimiz noktada, şehri fiziken ayağa kaldırma çabası ile sosyo-ekonomik gerçeklerin yarattığı dar boğaz arasında sıkışıp kalmış durumdayız. Adıyaman’ın geleceğini doğrudan şekillendiren iki hayati mesele var önümüzde: Yerinde Dönüşüm ve şehrin belini büken fahiş kira sarmalı.
Yerinde Dönüşüm: Umut ile Bürokrasi Arasında
Komşusundan, mahallesinden, doğup büyüdüğü sokaktan ayrılmak istemeyen hemşerilerimiz için devletimizin sunduğu 750 bin TL hibe ve 750 bin TL faizsiz kredi imkanı, can çekişen Adıyaman sokaklarına adeta can suyu oldu. Kent hafızasını korumak adına bu projeye gösterilen ilgi yadsınamaz. Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var.
Yerinde dönüşümde ruhsat süreçlerinde yerel yönetimlerin gösterdiği mesai seferberliği ne kadar takdire şayansa, sahada yaşanan tıkanıklıklar da bir o kadar düşündürücü. Bakanlık hakediş ödemelerinde yaşanan 45-50 günlük gecikmeler, malzeme ve işçilik maliyetlerinin her geçen gün katlanması, inşaatların durma noktasına gelmesine neden oluyor. Müteahhit ile hak sahibi karşı karşıya geliyor. Eğer bu finansal ve bürokratik mekanizma hızlandırılmazsa, yerinde dönüşüm umudu, yerini yarım kalmış beton yığınlarına ve hayal kırıklıklarına bırakacaktır.
Fahiş Kiralar: Adıyaman’ın İkinci Depremi
Yerinde dönüşümün gecikmesi ya da konut teslimlerinin henüz tamamlanamaması, zincirleme bir reaksiyonla şehrin en büyük kanayan yaralarından birini, yani fahiş kira sorununu besliyor. Bugün Adıyaman merkezinde kiralar 15 bin ile 40 bin TL arasında değişiyor. Depremle her şeyini kaybetmiş, asgari ücretle ya da emekli maaşıyla geçinen bir gariban vatandaş bu yükün altından nasıl kalkabilir?
Nedenleri Ne?
- Arz-Talep Dengesi Bozuldu: Binlerce binanın yıkılmasıyla kiralık konut stoku dramatik bir şekilde düştü, talep ise zirve yaptı.
- Fırsatçılık ve Emsal Çılgınlığı: Enflasyonist ortamı bahane eden bazı mülk sahipleri, “Herkes bu fiyattan veriyor” diyerek kiraları fahiş oranlarda artırdı.
- Yalnızca Ev Değil, İş Yerleri de Yangın Yeri: Sadece konutlar değil, esnafımızın durumu da içler acısı. Deprem sonrası konteynerlerde hayatta kalmaya çalışan yerel esnaf, yeni yapılan iş yerlerindeki astronomik kiralar nedeniyle kepenk kapatma noktasına geldi.
Sonuçları Ne Oluyor?
Fahiş kiraların faturası sadece cüzdanlara kesilmiyor; şehrin sosyal dokusu parça parça kopuyor. Konut bulamayan veya kirasını ödeyemeyen nitelikli iş gücü, öğretmenler, sağlık çalışanları ve kadim esnafımız şehri terk ediyor. Adıyaman, kendi insanını göç vermek zorunda kalıyor. Akrabalık ve komşuluk ilişkileriyle kenetlenen bu kentte, ev sahibi-kiracı kavgaları adliye koridorlarını dolduruyor, toplumsal huzurumuz zedeleniyor.
Ne Yapmalı?
Adıyaman’ın yeni bir göç dalgasıyla boşalmasını istemiyorsak, radikal ve ivedi adımlar atılmalıdır.
- Hakedişler Aksatılmamalı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yerinde dönüşüm hakediş ödemelerini günü gününe yapmalı ki inşaatlar hızla bitsin, konut arzı artsın.
- Kira Yardımları Konut Teslimine Kadar Sürmeli: Konutunu henüz teslim alamamış depremzedelerin kesilen kira yardımları, anahtar teslim edilene kadar yeniden başlatılmalıdır.
- Sıkı Denetim ve Taban-Tavan Fiyat: Hem konut hem de ticari alanlarda keyfi kira artışlarının önüne geçmek için acilen rayiç bedel tespiti yapılmalı ve fahiş fiyat uygulayanlara ağır yaptırımlar getirilmelidir.
- Esnafa Sosyal İş Yeri: Esnaf Odaları Birliği’nin ve ATSO’nın çırpınarak dile getirdiği gibi, küçük esnafı zincir marketlerin ve fahiş kiraların insafına bırakmamak adına, TOKİ ve Emlak Konut eliyle uygun şartlarda kiralanabilecek “Sosyal İş Yerleri” projesi hayata geçirilmelidir.
Adıyaman’ı ayağa kaldırmak sadece binaları dikmekle olmaz; o binaların içini dolduracak insanları, mahalle kültürünü ve yerel ekonomiyi korumakla olur. Unutmayalım ki, esnafı kepenk kapatan, memuru barınamayan, vatandaşı kirasını ödeyemediği için göç eden bir şehir, binaları altından da yapılsa ayağa kalkmış sayılmaz.
Zeynal Selahattin Alptekin
selahattinalptekin@hotmail.com
05433140202
News
