6 Şubat’ın o karanlık gecesinden bu yana Adıyaman olarak çok büyük sınavlardan geçtik, geçmeye de devam ediyoruz. Yıkılan binalarımızı, kaybolan canlarımızı kalbimize gömüp bu şehri yeniden ayağa kaldırmak için hep birlikte omuz omuza verdik. Şehrin sokaklarına yeniden can suyu veren, hayatın normale dönmesi için konteynerlerde, prefabrik alanlarda tozun toprağın içinde memleketini terk etmeyen kimdi? Hiç şüphesiz cefakar Adıyaman esnafı.
Ancak bugün, sokaklarımızda yeni bir kriz tırmanıyor. Adıyaman esnafı, depremin fiziki yıkıntılarından kurtulmaya çalışırken, bu kez de “fahiş kira artışları” adı verilen ekonomik bir enkazın altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya.
Son zamanlarda şehir merkezinde, yerinde dönüşüm alanlarında ya da hasarsız dükkanlarda mülk sahiplerinin talep ettiği akılalmaz kira artışları, esnafımızın dayanma gücünü artık son raddesine getirdi. Dükkan kiralarının vicdan sınırlarını aşarak katlanması, sadece küçük esnafı değil, bu şehrin topyekün ekonomik toparlanmasını da baltalıyor.
Yasal Tavan Belli, Peki Ya Vicdanın Sınırı?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre şu an konutlarda ve iş yerlerinde uygulanabilecek yasal kira artış tavan sınırı %32,24 seviyelerindedir. Kanun açık, net ve bağlayıcı. Ancak sahaya indiğimizde, Adıyaman sokaklarındaki gerçeklerin bu hukuki oranlarla uzaktan yakından alakası olmadığını görüyoruz.
Mülk sahiplerinin yasal sınırı hiçe sayarak %100’leri, hatta %200’leri bulan zam dayatmaları, esnafı ya dükkanı boşaltıp kepenk kapatma ya da borç batığına saplanma ikilemiyle baş başa bırakıyor. Unutulmamalıdır ki iş yeri kiraları konut gibi değildir; esnaf dükkanını taşırken sadece bir adres değiştirmez, yılların emeğiyle oluşturduğu müşteri çevresini, ticaret hafızasını ve markasını da kaybeder. Mülk sahiplerinin bu “çaresizliği” bir fırsatçılığa dönüştürmesi, ne ticaret ahlakına sığar ne de hemşehrilik hukukuna.
Esnaf Kepenk Kapatırsa Şehir Karanlığa Gömülür
Esnaf ve Sanatkarlar Odaları’nın da sesini yükselttiği bu feryat kulak ardı edilemez. Zaten artan elektrik, SGK/Bağ-Kur primleri, vergi yükleri ve yüksek genel maliyetlerle boğuşan küçük işletmeler, bir de bu fahiş kira yükünü sırtlayamaz. Üstüne üstlük zincir mağazaların ve e-ticaretin ezici rekabet baskısı altındaki yerel esnafımızı koruyamazsak, yarın bu şehirde alışveriş yapacak, mahalle kültürünü yaşatacak, güvenle selam verecek bir esnaf bulamayacağız.
Eğer kiralar konusunda acil, makul ve caydırıcı adımlar atılmazsa; Adıyaman’ı terk etmeyip direnen esnafımız ya kepenk kapatacak ya da bu şehirden göç etmek zorunda kalacaktır. Esnafın şehri terk etmesi, Adıyaman’ın geleceğinin karanlığa gömülmesi demektir.
Ne Yapılmalı?
Kira meselesini sadece mülk sahibi ile kiracının vicdanı arasına sıkıştırmak, bu şehre yapılacak en büyük kötülüktür.
- Sıkı Denetim: Başta valiliğimiz, ilgili odalar ve emlakçılar odası olmak üzere, fahiş kira artışlarına karşı sahada aktif denetim komisyonları kurulmalıdır. Yasal sınırın üzerinde zam dayatan mülk sahiplerine karşı yaptırımlar kararlılıkla uygulanmalıdır.
- Rayiç Bedel Tespiti: Deprem bölgesi olmamız hasebiyle, Emlakçılar Odasına yetki verilerek Adıyaman genelinde dükkan ve mağazalar için bölge bazlı makul “rayiç bedel” sınırları belirlenmelidir.
- Sosyal İş Yeri Projeleri: Esnafın mülk sahiplerine mahkum edilmemesi için TOKİ, Emlak Konut ve yerel yönetim iş birliğiyle esnafa yönelik uygun şartlarda kiralanabilecek sosyal iş yeri ve ticaret merkezleri projelerine hız verilmelidir.
Adıyaman’ı seviyorsak, bu şehrin sokaklarının yeniden şenlenmesini istiyorsak, önce o sokakların ışığı olan esnafımıza sahip çıkmalıyız. Gün, fırsatçılık günü değil; esnafımızın elinden tutma, bu fahiş kira yangınını hep birlikte söndürme günüdür.
Zeynal Selahattin Alptekin
selahattinalptekin@hotmail.com
News
